φαροι του κόσμου

Διδακτικό Σενάριο

Διοίκηση Επιχειρήσεων

 Πρότυπο εκπαιδευτικό σενάριο για τον τομέα της Οικονομίας Διοίκησης

1.     Αξιοποίηση των Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαιδευτική Διαδικασία

Οι Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών (Τ.Π.Ε.) αποτελούν σημαντικό μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και σε εθνικό. Έχουν ως σκοπό τη δημιουργία νέων περιβαλλόντων μάθησης και με την εφαρμογή κατάλληλων δραστηριοτήτων οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να αποκτούν γνώσεις και να αλληλεπιδρούν τόσο με τον πραγματικό όσο και με τον εικονικό κόσμο.

Η εισαγωγή των Τ.Π.Ε. στη διδακτική πράξη ως μια καινοτόμος δράση πρακτικά αλλάζει τις υπάρχουσες διδακτικές μεθόδους καθώς και τις μαθησιακές διαδικασίες. Ενεργοποιεί διαφορετικά περιβάλλοντα μάθησης και επηρεάζει όλες τις εκπαιδευτικές διαδικασίες (π.χ. αξιολόγηση) (McKinsey & Company, 1997). Αλλάζει το ρόλο του εκπαιδευτικού, όπως επίσης και του μαθητή, και εμπλουτίζει σημαντικά τις δραστηριότητες του Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών. Συμβάλλει στην ανάπτυξη τόσο της κριτικής όσο και της δημιουργικής σκέψης και εμπλέκει ενεργά ανάλογες διαδικασίες σκέψης, όπως είναι η επίλυση αυθεντικών προβλημάτων μάθησης.

Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας από την εμφάνιση των πολυμέσων τη δεκαετία του ’90 έως την ανάπτυξη των Δικτύων στη νέα χιλιετία είχε ως αποτέλεσμα τη μεγάλη ανάπτυξη εκπαιδευτικών λογισμικών, την ανάπτυξη της σχέσης της Διδακτικής των Επιστημών με τις Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών (Τ.Π.Ε.), καθώς και την εφαρμογή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία μέσα από την πρόσβαση σε πηγές δεδομένων, αλλά και τη δυνατότητα ανάπτυξης νέων δομών (εποικοδομητικών, ανακαλυπτικών κ.ά.) στην εφαρμογή των μαθησιακών θεωριών.

Η ένταξη των Τ.Π.Ε. στην εκπαιδευτική διαδικασία, στην έρευνα και στη διδακτική πράξη στηρίζεται σε επιστημονικούς, κοινωνικούς και μαθησιακούς λόγους. Η εισαγωγή των Τ.Π.Ε. στην εκπαίδευση έγινε αρχικά για επιστημονικούς λόγους ως εργαλεία δημιουργίας εφαρμογών λογισμικού (κυρίως προσομοιώσεων), γρήγορων υπολογισμών, δημιουργίας βάσεων δεδομένων κ.λπ.. Οι κοινωνικοί λόγοι αφορούν στη διασύνδεση των Τ.Π.Ε. με την εργασία και την καθημερινή ζωή (Hawkridge,1996). Οι μαθησιακοί λόγοι συνδέονται με τις δυνατότητες δημιουργίας διδακτικών ή παιδαγωγικών δραστηριοτήτων που εντάσσονται σε μια θεωρία μάθησης, καθώς και με το αντίστοιχο διδακτικό μοντέλο που προκύπτει από την ένταξη αυτή, ενώ οι σύγχρονες διδακτικές εφαρμογές των ΤΠΕ υποστηρίζουν την εποικοδομητική μάθηση (Wilson & Lowry, 2000).

Η εμφάνιση των Τ.Π.Ε. στην εκπαιδευτική διαδικασία έγινε σταδιακά, ξεκινώντας από το 1970 με τη χρήση της εκπαιδευτικής τεχνολογίας και των διδακτικών μηχανών. Στη συνέχεια, το 1980, ακολούθησε η πληροφορική προσέγγιση και ακολούθησε μετά το 1990 η εισαγωγή των Τ.Π.Ε. ως διδακτικό μέσο (ΠΙ, 2011). Πιο συγκεκριμένα, στην Ελλάδα η διδασκαλία της Πληροφορικής ξεκίνησε τη δεκαετία του ’80, αρχικά στα Τεχνικά Επαγγελματικά Λύκεια (Τ.Ε.Λ.) και στα Επαγγελματικά Πολυκλαδικά (Ε.Π.Λ.) Λύκεια και στη συνέχεια στα Γυμνάσια και τα Ενιαία Λύκεια. Στο Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών (Ε.Π.Π.Σ.) για την Πληροφορική (Υπ.Ε.Π.Θ. – Π.Ι., 1998) στην Πρωτοβάθμια και στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση τέθηκαν οι προδιαγραφές ως προς τις γενικές αρχές σχεδιασμού των Προγραμμάτων Σπουδών, ως προς τις κατευθύνσεις για τη διδακτική μεθοδολογία, ως προς τις προδιαγραφές για την ανάπτυξη έντυπου και ηλεκτρονικού υλικού και κυρίως τις σχεδιαστικές αρχές του εκπαιδευτικού λογισμικού και τέλος, ως προς τον εξοπλισμό των σχολικών εργαστηρίων. Το 2001, στα πλαίσια του Διαθεματικού Ενιαίου Πλαισίου Προγράμματος Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.), για τα μαθήματα της Πληροφορικής στη Γενική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση δημιουργήθηκε ανάλογο εκπαιδευτικό λογισμικό («Πληροφορική Γυμνασίου» και «Τεχνολογία Υπολογιστικών Συστημάτων και Λειτουργικά Συστήματα»). Στην Τεχνική Εκπαίδευση σχεδιάσθηκε το πρόγραμμα σπουδών του τομέα Πληροφορικής-Δικτύων Η/Υ σύμφωνα με το αντίστοιχο πρόγραμμα σπουδών των Τ.Ε.Ε. Πληροφορικής (Υπ.Ε.Π.Θ. – Π.Ι., 2000).

2.     Εκπαιδευτική αξιοποίηση του Διαδικτύου

Οι Νέες Τεχνολογίες μπορούν ακόμα και να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε αλλά και τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε (Μακράκης 2000). Παρόλα αυτά η αξιοποίησή τους δεν είναι αυτή που θα έπρεπε να είναι και η αντιμετώπισή τους αφορά περισσότερο ένα ξεχωριστό γνωστικό αντικείμενο παρά ένα εργαλείο διαμεσολάβησης. Οι Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών παρέχουν δυνατότητες προώθησης διαφορετικών μορφών διδασκαλίας και οργάνωσης εκπαιδευτικών σεναρίων και προγραμμάτων. Ιδιαίτερα το Διαδίκτυο μπορεί να αποτελέσει τη βάση για το σχεδιασμό και την υλοποίηση ευέλικτων τέτοιων σεναρίων.

Οι μαθησιακοί στόχοι μπορούν να επιτευχθούν βασιζόμενοι είτε σε ένα συμβατικό αρχιτεκτονικό σχέδιο διδασκαλίας, είτε σε ένα μοντέλο διδακτικού προγράμματος με την χρήση των Νέων Τεχνολογιών, με τον ανάλογο αρχιτεκτονικό σχεδιασμό. Σε ένα τέτοιο μοντέλο με σύγχρονες παιδαγωγικές, ψυχολογικές και διδακτικές πρακτικές όπου επιχειρείται η ανάπτυξη ανώτερων νοητικών διεργασιών (αναζήτηση και αξιολόγηση πληροφοριών, λήψη αποφάσεων, κριτική σκέψη, συνθετική σκέψη, κλπ.), οι Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών, καθώς και το Διαδίκτυο, προσεγγίζονται περισσότερο σαν εργαλεία και λιγότερο ως αυτοσκοπός. Το Διαδίκτυο βρίσκει ολοένα και περισσότερες εφαρμογές στη διδασκαλία διαφόρων γνωστικών αντικειμένων, όπως π.χ. Μαθηματικά και Φυσικά (Crowe & Zand, 2000) Η χρήση του ποικίλει και καλύπτει ένα ευρύ φάσμα το οποίο εκτείνεται από την αξιολόγηση δικτυακών τόπων από τους μαθητές (Bos, 2000) έως και τη χρήση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο (Post-Zwicker et al., 1999).

Στον ελληνικό χώρο η αξιοποίηση του Διαδικτύου στην εκπαιδευτική διαδικασία ξεκίνησε το 2000, για τη διασύνδεση αρχικά ορισμένων σχολικών μονάδων σε πιλοτική εφαρμογή και, στη συνέχεια, με το έργο «ΤΗΛΕΜΑΧΟΣ», με το οποίο μπορούν να επικοινωνούν ηλεκτρονικά και έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν τις ιστοσελίδες των σχολικών μονάδων τους.

Στα πλαίσια ενός διδακτικού σεναρίου λαμβάνεται υπόψη η ιεραρχική εξέλιξη των γνώσεων και δεξιοτήτων που αποκτούν οι μαθητές, έτσι ώστε να μεταβαίνουν σταδιακά από τις «κατώτερες» προς τις «ανώτερες» γνώσεις, εξελίσσοντας σταδιακά απλούστερα επίπεδα μάθησης σε πιο σύνθετα (Ματσαγγούρας, 2005). Για την υλοποίηση των δραστηριοτήτων οι μαθητές αξιοποιούν εφαρμογές μέσα από το Διαδίκτυο, όπως επίσης και ψηφιακό υλικό που έχει συγκεντρώσει ο ίδιος ο εκπαιδευτικός. Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού αυτού χρησιμοποιείται από τους μαθητές για τη διερεύνηση των εννοιών που διδάσκονται.

Στοιχεία Εκπαιδευτικού Σεναρίου

Τάξη:  Β΄ Κύκλος

Τομέας: Οικονομίας Διοίκησης

Ειδικότητα: Υπαλλήλων Διοίκησης

Μάθημα: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας

Διδακτική Ενότητα: Νομική προσωπικότητα των Εταιρειών

Διδακτικές ώρες: 8

1.     Συνοπτική παρουσίαση

Τίτλος Διδακτικού Σεναρίου: Επιλογή Νομικής προσωπικότητας σε δημιουργία υποτιθέμενης εικονικής εταιρείας πώλησης Ηλεκτρονικών ειδών.

1.1.                        Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές:

Αρχές Οικονομικής Θεωρίας, Πληροφορική

1.2.                        Τάξεις στις οποίες μπορεί να απευθύνεται:

Γ΄ τάξη Λυκείου ( ΕΠΑΛ????) Τομέας: Οικονομίας Διοίκησης

Ειδικότητα: Υπαλλήλων Διοίκησης

1.3.                        Συμβατότητα με τα ΑΠΣ και τα ΔΕΠΠΣ

Η επιλεγμένη Διδακτική Ενότητα «Νομική προσωπικότητα των Εταιρειών» βρίσκεται σε πλήρη συμβατότητα με το ΑΠΣ/ΔΕΠΠΣ, εφόσον εντάσσεται στα πλαίσια του μαθήματος «Αρχές Οικονομικής Θεωρίας» για την οποία προβλέπεται ως διδακτικός στόχος η κατανόηση της έννοιας της νομικής προσωπικότητας και του καθώς και η διάκριση  των νομικών μορφών των εταιρειών.    

1.4.                        Οργάνωση Διδασκαλίας – Υλικοτεχνική υποδομή

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι τόσο συντονιστικός, συμβουλευτικός και διαμεσολαβητικός, όσο και άμεσος και σημαντικός. Ο εκπαιδευτικός επεμβαίνει σε τεχνικά κυρίως ζητήματα και σε όσα σημεία κρίνει απαραίτητο για να προκαλέσει συζήτηση ή για να δώσει επιπλέον οδηγίες και πληροφορίες. Αξιοποιεί τις δυνατότητες των Τ.Π.Ε. για να σχεδιάσει, να οργανώσει, να επεξεργαστεί και να αναλύσει τα δεδομένα του θέματος που εξετάζει μαζί με τους μαθητές, στο πλαίσιο μια ενεργητικής και ομαδοσυνεργατικής διδακτικής διαδικασίας. Στην πραγματοποίηση των δραστηριοτήτων εκπαιδευτής και εκπαιδευόμενοι έχουν συγκεκριμένους ρόλους, οι οποίοι περιγράφονται αναλυτικά παρακάτω.

1.5.                      Υλικοτεχνική Υποδομή - Απαραίτητοι Τεχνολογικοί Πόροι:

Το λογισμικό που αξιοποιείται, δημιουργημένο στα πλαίσια του εποικοδομητικού εκπαιδευτικού σχεδιασμού, ενθαρρύνει τη συνεργασία, την προσωπική αυτονομία, δημιουργικότητα, τον αναστοχασμό, την ενεργό εμπλοκή των μαθητών στην εκπαιδευτική διαδικασία και την ανάπτυξη προσωπικού νοήματος για διάφορες καταστάσεις που παρουσιάζει (Ο’ Donnell, 2000) . Έτσι, δίνει έμφαση στην αναζήτηση, επεξεργασία, ανάλυση και σύνθεση του ιστορικού υλικού.

Εργαστηριακοί χώροι: Το σενάριο θα εκτελεστεί στο σχολικό εργαστήριο

Ηλεκτρονικοί υπολογιστές για τους εκπαιδευόμενους και τον Εκπαιδευτή.       (Ελάχιστη απαίτηση ένας Η/Υ για κάθε ομάδα και ένας για τον εκπαιδευτή)

Οι υπολογιστές είναι σε τοπικό δίκτυο με εγκατεστημένη τη εφαρμογή KBMICRO. Όλοι οι υπολογιστές έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο.

·         Ο εκπαιδευτής και κάθε ομάδα έχουν λογαριασμό ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.

·         Λογισμικό: key-book+ ΜικροΟικονομία.

1.6.                        Σκοπός και στόχοι

Διδακτικοί στόχοι Σεναρίου:

Σύμφωνα με τους Kollar, Fencher και Hesse (2003), τα βασικά εννοιολογικά στοιχεία ενός συνεργατικού σεναρίου είναι:

• οι εκπαιδευτικοί στόχοι (learning objectives), οι οποίοι είναι κυρίως γνωστικοί, αλλά μπορεί και μεταγνωστικοί ή συναισθηματικοί
• το είδος των δραστηριοτήτων, οι οποίες μπορεί να χρησιμοποιούνται για σύνοψη, για διερεύνηση, για επεξήγηση. Μπορεί να διευκολύνουν την κατανόηση, την ανάκληση ή τη χρήση των πληροφοριών που αποκτήθηκαν
• η αλληλουχία των διεργασιών (sequencing procedures), κατά την οποία η σειρά των δραστηριοτήτων στο σενάριο καθορίζει όχι μόνο ποιες δραστηριότητες πρέπει οι εκπαιδευόμενοι να εκτελέσουν αλλά και το πότε
• οι μηχανισμοί κατανεμημένων ρόλων (role distribution mechanisms), οι οποίοι δημιουργούνται μεταξύ των συμμετεχόντων ώστε να είναι συμπληρωματικοί με τις δραστηριότητες που πρέπει να διεκπεραιώσουν. Με αυτόν τον τρόπο, υποστηρίζονται οι εκπαιδευόμενοι για να αντιμετωπίσουν διάφορα προβλήματα (Spiro, et al., 1991), και να μειώσουν την πιθανότητα αδρανούς γνώσης
• το είδος της αναπαράστασης (type of representation), βάσει του οποίου τα σενάρια μπορεί να παρουσιαστούν γραπτά να γίνει.

Μετά την εκτέλεση του σεναρίου οι μαθητές θα είναι σε θέση :

Ως προς το γνωστικό αντικείμενο

• Να κατανοούν την έννοια της «νομικής προσωπικότητας».
• Να κατανοούν την έννοια του «καταστατικού».
• Να διακρίνουν τις νομικές μορφές των εταιρειών.
• Να επιλέξουν τη μορφή της εταιρείας που θα δημιουργήσουν, ανάλογα με το αντικείμενο και το εύρος εργασιών της.

Ως προς τις Τ.Π.Ε.:

• Να εξοικειωθούν με τη χρήση του υπολογιστή και του διαδικτύου
• Να αξιοποιήσουν τα εργαλεία για να βρουν πληροφορίες
• Να εξοικειωθούν με τη χρήση Η/Υ για αναζήτηση, έκφραση και καταγραφή δεδομένων πάνω στο θέμα που θα εργαστούν.
• Να καταλάβει την φιλοσοφία του λογισμικού και να γνωρίσει τις δυνατότητες του keybook micro-macro
• Να γνωρίσει τις εντολές και τα εργαλεία του λογισμικού που πρέπει να χρησιμοποιήσει για να υλοποιήσει διδασκαλία ενός θέματος.
• Να καταλάβουν τι σημαίνει εύκολη και άμεση εύρεση πληροφοριών.

Ως προς τη μαθησιακή διαδικασία:

• Να αναπτύξουν δεξιότητες συνεργασίας, αλληλεπίδρασης και επικοινωνίας για την υλοποίηση των παραπάνω.
• Να καλλιεργήσουν κριτική και δημιουργική σκέψη
• Να βελτιώσουν ικανότητες οικοδόμησης της γνώσης μέσα από την ανακάλυψη
• Να αναπτύξουν δεξιότητες παρατήρησης, έρευνας  και βιωματικής μάθησης, ώστε να αποκτήσει γι’ αυτούς η μάθηση προσωπικό νόημα.

1.7.                        Εκτιμώμενη διάρκεια:  Διδακτικές ώρες: 8

1.8.                        Διδακτική προσέγγιση

Θεωρητικό Πλαίσιο

Η νομική μορφή μιας επιχείρησης είναι το νομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο η επιχείρηση πραγματοποιεί της συναλλαγές της και αποτελεί μία πολύ σημαντική παράμετρο για την επιτυχή της πορεία και η επιλογή της θα πρέπει να αποτελεί αντικείμενο ενδελεχούς διερεύνησης λόγω των νομικών και φορολογικών αποτελεσμάτων που αυτή συνεπάγεται. Κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης των εναλλακτικών νομικών μορφών που επιτρέπονται από την ελληνική νομοθεσία εκτός από τις νομικές και φορολογικές συνέπειες θα πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν και ένα ακόμη σύνολο παραγόντων όπως ο τομέας στον οποίο θα δραστηριοποιηθεί η επιχείρηση, η τυχόν επαγγελματική εμπειρία του επιχειρηματία στον τομέα δραστηριοποίησης, οι οικονομικές του δυνατότητες, το μέγεθος του επιχειρηματικού κινδύνου τον οποίο πρόκειται να αναλάβει, το ύψος της περιουσίας που θα θέσει στον επιχειρηματικό κίνδυνο, το κόστος σύστασης και λειτουργίας, ο βαθμός ευθύνης του ως προς την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που θα προκύψουν κατά την άσκηση της επαγγελματικής του δραστηριότητας, το φορολογικό καθεστώς, αν τα πρόσωπα που πιθανότατα θα συμμετέχουν θα ενεργούν ως επιχειρηματίες ή ως επενδυτές, η δυνατότητα απεμπλοκής από την συμμετοχή / επένδυση καθώς και οι ειδικότερες συνθήκες που επικρατούν στον τομέα που πρόκειται να δραστηριοποιηθεί.

Μολονότι οι κλασικοί διαχωρισμοί μεταξύ ατομικών και συλλογικών μορφών επιχειρήσεων ή μεταξύ προσωπικών και κεφαλαιουχικών εταιριών, παρουσιάζουν ακόμη ενδιαφέρον από πλευράς νομικής και φορολογικής, η νομοθεσία παρέχει σημαντικές δυνατότητες στον σύγχρονο επιχειρηματία να διαμορφώσει την επιχείρησή του κατά τον πλέον πρόσφορο για τους σκοπούς του τρόπο απομακρυνόμενος από τα παραδοσιακά μοντέλα επιχειρηματικότητας (διατηρώντας βεβαίως την βασική δομή οργάνωσης που προβλέπεται από τον νόμο). Ο νομικός ή/και φορολογικός σχεδιασμός είναι πολύτιμα εργαλεία για την χάραξη των επιχειρησιακών στρατηγικών (Παπούλιας, 2000).

Παιδαγωγικό Πλαίσιο

Ακολουθείται η βασική αρχή του Προσωπικού Εποικοδομισμού του Piaget, όπου η γνώση οικοδομείται ενεργητικά από το μαθητή και όχι παθητικά προσλαμβανόμενη από το περιβάλλον και αυτή του Κοινωνικού Εποικοδομισμού (Vygotsky, 1978), όπου η γνώση είναι αποτέλεσμα αλληλεπιδράσεων των ατόμων με το περιβάλλον τους. Παράλληλα όμως ακολουθούνται και οι τεχνικές της θετικής ενίσχυσης, της απόσβεσης, της ανάδρασης και της ανατροφοδότησης μέσω της Συμπεριφοριστικής θεωρίας (Skinner, Thordike, κ.τλ.), μέσα όμως από μια μορφή καθοδηγούμενης μαθησιακής πορείας. Η γνώση ανακαλύπτεται σταδιακά από τα παιδιά (Bruner, 1971) και μέσω της ενεργητικής της διάστασης γίνεται κτήμα τους (Vygotsky, 1978).

Στα πλαίσια της θεωρίας του Εποικοδομητισμού, επιλέχθηκε ως κατάλληλο διδακτικό μοντέλο για την υλοποίηση του σεναρίου, η Γνωστική Μαθητεία (Brown, et al, 1989). Σύμφωνα με αυτή, οι εκπαιδευόμενοι ενισχύονται να αποκτήσουν, να αναπτύξουν και να χρησιμοποιήσουν γνωστικά εργαλεία μέσω αυθεντικών δραστηριοτήτων. Έτσι, η συνεργατική κοινωνική αλληλεπίδραση και η κοινωνική κατασκευή γνώσης (κονστρουκτιβισμός) γίνονται φορείς, μέσω των οποίων οι εκπαιδευόμενοι αναπτύσσουν τις διάφορες γνωστικές τους δεξιότητες, τόσο εντός όσο και εκτός σχολείου (Cole, 1992). Επίσης, μέσα από το μοντέλο της Γνωστικής Μαθητείας, τονίζεται η ανάγκη για μια νέα επιστημολογία της μάθησης η οποία να αναγνωρίζει την ενεργητική γνωστική συμμετοχή των ατόμων, σε αντίθεση με την υπερβολική σημασία που δινόταν μέχρι τώρα στις καθεαυτό αναπαραστάσεις της γνώσης (Brown & Duguid, 2000). Οι παραπάνω μέθοδοι αξιοποιούνται κατάλληλα στις φάσεις των δραστηριοτήτων που αποτελούν το δικό μας εκπαιδευτικό σενάριο.

Μεθοδολογικό Πλαίσιο

1.9.                      Διδακτική προσέγγιση με ΤΠΕ

Το προτεινόμενο διδακτικό σενάριο-Δραστηριότητες-Φύλλα εργασίας

Σύντομη Περιγραφή:

Το σενάριο περιλαμβάνει τη συνεργασία μελών μιας ομάδας μαθητών για την αναζήτηση πληροφοριών πάνω στο θέμα της νομικής προσωπικότητας των εταιρειών κλπ., καταγραφή ενεργειών που απαιτούνται.  Για τους διδάσκοντες, η πιο απλή χρήση του Internet δεν είναι τίποτα άλλο από την αναζήτηση πληροφοριών για την εξυπηρέτηση της διδασκαλίας του ή ακόμα και αναζήτηση σχεδίων μαθημάτων από άλλους εκπαιδευτικούς στην άλλη άκρη του κόσμου. Ενδιαφέρον για τους διδάσκοντες, ιδιαίτερα τους Φυσικούς και τους Μαθηματικούς, παρουσιάζει η αναζήτηση και η χρησιμοποίηση μικρών εξειδικευμένων προγραμμάτων προσομοίωσης φυσικών συστημάτων ή δυναμικής Γεωμετρίας (Applets Φυσικής και Χημείας, Cinderella, JavaSketchpad, JavaCabri). Το μειονέκτημα των περισσοτέρων είναι ότι ενώ προσφέρουν ένα συγκεκριμένο διαδραστικό περιβάλλον απουσιάζουν, έστω και ενδεικτικά, τόσο οι διδακτικοί στόχοι όσο και η παιδαγωγική αναζήτηση

Κάθε ομάδα αποτελείται από τρεις μαθητές οι οποίοι εργάζονται στον ίδιο υπολογιστή. Συνεργάζονται με τις άλλες ομάδες μέσω τοπικού δικτύου της εφαρμογής και το διαδίκτυο.

Οι δραστηριότητες που εντάσσονται στο πλαίσιο του δημιουργηθέντος σεναρίου, σύμφωνα με το προτεινόμενο μοντέλο, είναι σύνθετες και μπορούν να διαχωριστούν σε απλούστερες φάσεις. Η υλοποίηση κάθε δραστηριότητας μπορεί να ακολουθήσει συγκεκριμένες μεθόδους. Η Γνωστική Μαθητεία υποστηρίζει έξι (6) μεθόδους για την υλοποίηση των επιμέρους δραστηριοτήτων ενός εκπαιδευτικού σεναρίου (Collins, et al, 1989). Αυτές συνοψίζονται ως εξής: 

·                                       Επίδειξη (Modeling): Οι εκπαιδευόμενοι παρατηρούν τον εκπαιδευτικό κατά την εκτέλεση ενός συγκεκριμένου έργου, ώστε να σχηματίσουν κατάλληλο νοητικό μοντέλο.

·                                       Καθοδήγηση (Coaching): Ο εκπαιδευτικός παρέχει συμβουλές και στήριξη στους εκπαιδευομένους, με στόχο την ανατροφοδότηση.

·                                       Παροχή υποστηριγμάτων και εξασθένηση (Scaffolding and fading): Ο εκπαιδευτικός υποστηρίζει αρχικά τη διαδικασία, αλλά αναχωρεί σταδιακά από αυτή, αφήνοντας στον εκπαιδευόμενο ελευθερία κινήσεων. 

·                                       Σαφήνεια (Articulation): Πραγματοποιείται εξωτερίκευση γνώσεων και δραστηριοτήτων κατά τη διαδικασία επίλυσης προβλημάτων. 

·                                       Αναστοχασμός (Reflection): Οι εκπαιδευόμενοι έχουν τη δυνατότητα να συγκρίνουν το δικό τους τρόπο επίλυσης προβλημάτων με των υπολοίπων και με του εκπαιδευτικού. 

·                                       Εξερεύνηση (Exploration): Έρευνα για επίλυση προβλημάτων με ξεχωριστό τρόπο.   

Προκειμένου να επιτευχθεί υψηλού επιπέδου μάθηση αναπτύσσονται ευέλικτες αναπαραστάσεις γνώσης, οι οποίες θα βοηθήσουν στην προώθηση της αφηρημένης σκέψης και την κατάκτηση δομικών χαρακτηριστικών του γνωστικού αντικειμένου. Πιο συγκεκριμένα, δίνεται η δυνατότητα στο μαθητή να διασχίσει τον ιστό του γνωστικού αντικειμένου, να μελετήσει το υλικό από ποικίλες διαδρομές και οπτικές γωνίες (Tam, 2000).

Αξιοποίηση Διαδικτύου: Δραστηριότητα στρατηγικής αναζήτησης πληροφοριών

Για την αναζήτηση κατάλληλου μαθησιακού υλικού και λογισμικού (μαθησιακών πόρων) στο Διαδίκτυο ένα σύνολο από συστήματα και υπηρεσίες είναι διαθέσιμο. Τα βασικότερα από αυτά είναι οι μηχανές αναζήτησης, οι μηχανές μετα-αναζήτησης, οι εκπαιδευτικές πύλες και οι ψηφιακές αποθήκες μαθησιακού υλικού. Οι εκπαιδευτικές πύλες και οι ψηφιακές αποθήκες μαθησιακού υλικού παρουσιάζουν μια σειρά από πλεονεκτήματα σε σχέση με τις μηχανές αναζήτησης:

Οι πόροι που παρέχουν είναι συνήθως υψηλότερης ποιότητας σε σχέση με τους πόρους που ανακτώνται από τις γενικές μηχανές αναζήτησης, ιδιαίτερα στην περίπτωση που οι χρήστες των μηχανισμών αυτών δεν είναι εξοικειωμένοι με τρόπους για την αξιολόγηση της ποιότητας των πόρων που ανακαλύπτουν.

Παρέχουν, επίσης, δυνατότητες εξειδικευμένης αναζήτησης με βάση τα τεχνικά και παιδαγωγικά χαρακτηριστικά των μαθησιακών πόρων.

Μια συστηματική δραστηριότητα αναζήτησης περιλαμβάνει τα εξής βήματα:

• Καθορισμός των στόχων της αναζήτησης
• Επιλογή της μηχανής αναζήτησης ή πύλης
• Χρήση της πύλης ή μηχανής αναζήτησης για την ανεύρεση του λογισμικού.
• Ταξινόμηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της έρευνας

Για τη δραστηριότητα στρατηγικής αναζήτησης οποιασδήποτε μορφής εκπαιδευτικού υλικού με χρήση ψηφιακής αποθήκης υλικού επιλέγεται η πύλη (αποθήκη υλικού) του Merlot (Multimedia Educational Resource for Learning and Online Teaching, www.merlot.org).

Στην οθόνη αναζήτησης που ακολουθεί εισάγονται οι κατάλληλες επιλογές, στην κατηγορία (Subject Category) στο ακροατήριο το «College General Ed» και στην τεχνική μορφή (Technical Format) το «Any Format» Έτσι πατώντας στη συνέχεια «Search», γίνεται διερεύνηση, και τα αποτελέσματα εμφανίζονται με αναλυτική περιγραφή.

Εικόνα –1

Εικόνα –2

Επιλογή Λογισμικού

Περιβάλλον Παρουσίασης - Προδιαγραφές Λογισμικού

• Εύκολη και γρήγορη εκμάθηση χρήσης του λογισμικού από οποιονδήποτε έχει έστω και ελάχιστες γνώσεις για τους υπολογιστές. Αρκεί η απλή γνώση της χρήσης του ποντικιού
• Εύχρηστο παραθυριακό περιβάλλον: Με ευέλικτο και "αυτονόητο" μηχανισμό πλοήγησης, με ιεραρχική δόμηση - δεντροδιάγραμμα και λειτουργίες "Εμπρός - Πίσω", "Πριν - Μετά" και "Ιστορικό" κινήσεων του χρήστη
• Μέγιστη δυνατή αξιοπιστία: Λογισμικό χωρίς "κολλήματα", διακοπές λειτουργίας, καταστροφή δεδομένων, δυσκολίες στην εγκατάσταση/απεγκατάσταση.
• Δυνατότητα παρουσίασης τεχνικού υλικού: Πέρα από το σχετικά απλό κείμενο με αλλαγές γραμματοσειρών, τύπων γραφής, εκθέτες και δείκτες, το εκπαιδευτικό λογισμικό της Keystone μπορεί να απεικονίσει μαθηματικούς τύπους, σύνθετα κλάσματα, συστήματα εξισώσεων, πίνακες, διαγράμματα κτλ. Αυτές είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για τη παρουσίαση Μαθηματικών, Φυσικής, Χημείας, Στατιστικής και άλλων τομέων θετικής κατεύθυνσης.
• Υποστήριξη Υπερκειμένου (Hyperlinks), το οποίο διευκολύνει τη μη γραμμική ανάγνωση της ύλης με την εύκολη μετακίνηση (και επαναφορά) σε συσχετιζόμενα ή προαπαιτούμενα θέματα και δίνεται πρόσβαση στα ευρετήρια της ύλης
• Δυνατότητες Παρέμβασης, μέσω του παραθύρου σημειώσεων. Σε κάθε οθόνη μπορούν να εισαχθούν κείμενο (απλό ή τεχνικό), links και πολυμέσα από το χρήστη
• Χρήση πολυμέσων όπου αυτό κρίνεται χρήσιμο για λειτουργικούς ή εκπαιδευτικους σκοπούς. Παρέχει τη δυνατότητα χρήσης εικόνας, ήχου, βίντεο, κινουμένων σχημάτων, προσομοιώσεων, διαλογικών ασκήσεων, κτλ
• Ερωτήσεις Αντικειμενικού Τύπου οι οποίες βαθμολογούνται και χρονομετρούνται από το πρόγραμμα
• Eυχρηστία: Οι συνήθεις λειτουργίες του εκτελούνται με τους απλούστερους δυνατούς χειρισμούς
• Άλλες Ευκολίες, όπως διάφορες επιλογές στις ρυθμίσεις του προγράμματος, σελιδοδείκτες, εκτυπώσεις κτλ

Ρόλος Εκπαιδευτή

• Ο καθηγητής καθορίζει την σύνθεση των ομάδων
• Παρουσιάζει το περιβάλλον συνεργασίας που θα χρησιμοποιηθεί στο

      σενάριο (τοπικό δίκτυο εφαρμογής, διαδίκτυο)

• Ανακεφαλαιώνει τις βασικές  έννοιες περί της νομικής μορφής των εταιρειών, για τους όρους σύστασής τους, περί της ευθύνης των εταίρων.

• Περιγράφει το έργο που ανατίθεται στους εκπαιδευόμενους μαθητές.
• Αναθέτει ρόλους στα μέλη των ομάδων.

 Κατά την πραγματοποίηση του σεναρίου βοηθά τους μαθητές σε ενδεχόμενες απορίες πάνω σε θέματα του προγράμματος KBMICRO.

Περιορισμοί: Ο καθηγητής μεριμνά να οριστούν ομάδες ίδιας δυναμικότητας, να ενθαρρύνει την επικοινωνία μεταξύ των μελών των ομάδων και μεταξύ των ομάδων.

Ρόλος Μαθητή

Ο καθένας αναλαμβάνει ένα συγκεκριμένο ρόλο ανάλογα με την εξοικείωσή του στη χρήση του υπολογιστή και του λειτουργικού συστήματος Windows, του Ms office, του δικτύου και του λογισμικού Keybook micro-macro. Στην συνέχεια όμως αφού και οι υπόλοιποι εξοικειωθούν με τα παραπάνω λειτουργικά συστήματα, αλλάζουν ρόλους σε κάθε δραστηριότητα. Στις ομάδες δίνεται σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή το πρόγραμμα σπουδών του μαθήματος Αρχές Οικονομικής Θεωρίας καθώς επίσης και το σχολικό εγχειρίδιο του μαθήματος.

Οι γνωστικές προαπαιτήσεις για τους μαθητές περιορίζονται στις βασικές γνώσεις υπολογιστή (να ανοίγουν, να επεξεργάζονται και να σώζουν αρχεία word, να ανοίγουν διευθύνσεις στο διαδίκτυο και να περιηγούνται στο λογισμικό).

Ρόλος ομάδας μαθητών

Η μέθοδος που προτείνεται είναι η ομαδοσυνεργατική: η τάξη χωρίζεται σε ομάδες των τριών ατόμων[1], μεικτές ως προς το φύλο και την επίδοση. Κάθε μαθητής θα αναλάβει να υλοποιήσει το μέρος της εργασίας που του έχει ανατεθεί στα πλαίσια του επιδιωκόμενου στόχου του σεναρίου σε συνεννόηση και συνεργασία με τα άλλα μέλη της ομάδας του.

Κάθε ομάδα πρέπει:

1. Να εξοικειωθεί με τη λειτουργία και τις οθόνες του λογισμικού  KBMICRO.
2. Να αναζητήσει μέσω  μηχανής στο διαδίκτυο πληροφορίες περί της έννοιας «εταιρεία», «καταστατικό», «μορφές εταιρειών», κ.λ.π.
3. Να  προσδιορίσει το κεφάλαιο και τις υποενότητες με τις οποίες θα ασχοληθεί. 

 Η ομάδα υποβάλλει ηλεκτρονικά όλα τα παραπάνω στην παράγραφο 1, για αξιολόγηση.

Ρόλος μελών κάθε ομάδας

Οι εκπαιδευόμενοι μαθητές που αποτελούν μία ομάδα αναλαμβάνουν συγκεκριμένους ρόλους. Επιλέγεται ένας ως συντονιστής της ομάδας που αναλαμβάνει να χειριστεί το πρόγραμμα και αναθέτει στον ίδιο και τα άλλα μέλη της ομάδας τις εργασίες όπως ζητά το σενάριο συντονίζει τα μέλη της ομάδας. Είναι ο επιμορφούμενος που έχει τη μεγαλύτερη ευχέρεια στο χειρισμό του keybook micro-macro και του υπολογιστή (Perkins, 1999).

Κατά τη διαδικασία της εργασίας, είναι υπεύθυνος για την σωστή και ακριβή εκτέλεση των στόχων της ομάδας. Αναλαμβάνει επίσης να βοηθήσει τα άλλα μέλη της ομάδας αν έχουν δυσκολίες στην εκπονούμενη εργασία. Στην πορεία εναλλάσσονται τα μέλη της ομάδας στον χειρισμό του υπολογιστή.

Για την σχεδίαση των μαθημάτων, η ομάδα πρέπει να επιλέξει και να οργανώσει την ύλη του ηλεκτρονικού βιβλίου με τον καταλληλότερο τρόπο ώστε να επιτυγχάνεται το μέγιστο μαθησιακό αποτέλεσμα. Επιλογή ύλης, ασκήσεων, ερωτήσεων, animation, δημιουργία διαγραμμάτων, αναζήτηση και επιλογή λογισμικών ελεύθερων στο διαδίκτυο, δημιουργία παρουσιάσεων. Η κάθε ομάδα ή ο επιμορφούμενος αποθηκεύει τα προσωπικά της αρχεία σε δικό της φάκελο και τα εκτυπώνει για αξιολόγηση (τα υποβάλλει και ηλεκτρονικά μέσω email).

Περιορισμοί: Ο καθηγητής μεριμνά να οριστούν ομάδες ίδιας δυναμικότητας, να ενθαρρύνει την επικοινωνία μεταξύ των μελών των ομάδων και μεταξύ των ομάδων προγράμματος. Συναποφασίζουν όπου χρειάζεται, αν χρειάζεται να ληφθούν αποφάσεις .

Στάδιο 1ο: Προετοιμασία

Ο καθηγητής πρέπει να φροντίσει ώστε το πρόγραμμα KBMICRO να είναι εγκατεστημένο στους υπολογιστές σε τοπικό δίκτυο. Οι υπολογιστές να είναι συνδεμένοι στο διαδίκτυο, και να έχουν οι ομάδες και ο ίδιος λογαριασμό στο Ιnternet.

Ο καθηγητής κάνει μια εισαγωγή στη δραστηριότητα, αποσαφηνίζει τους διδακτικούς στόχους και εξηγεί την προσέγγιση που ακολουθείται στο μάθημα.

Στάδιο 2ο: Παρουσίαση

Α΄ Μέρος: Εισαγωγή – παρουσίαση keybook micro-macro.

Ο καθηγητής εξηγεί τη χρήση του λογισμικού και της δυνατότητες συνεργασίας που παρέχει . Δίνει οδηγίες για τον τρόπο συνεργασίας μεταξύ των μελών των ομάδων και των ομάδων μεταξύ τους. Θα γίνει προσπάθεια κάθε ομάδα να επιλέξει και μια διαφορετική μορφή εταιρείας.

Η δραστηριότητα αφορά:

α) στην παρουσίαση του λογισμικού keybook micromacro εξήγηση της δομής του και της χρήσης των βασικών εντολών του.

β) στο σχεδιασμό μαθημάτων και την διδασκαλία τους με θέμα τις βασικές οικονομικές έννοιες

 

Παρουσιάζεται η οθόνη εργασίας του λογισμικού και εξηγούνται οι διάφορες περιοχές της. Στο πάνω μέρος της οθόνης εμφανίζονται συνήθως, η γραμμή τίτλου (title bar) του προγράμματος, η γραμμή μενού όπου παρουσιάζονται ταξινομημένες οι βασικές ομάδες εντολών του λογισμικού , η τυπική γραμμή εργαλείων (standard toolbar), τα παράθυρα περιεχομένων ύλης και το παράθυρο παρουσιάσεων.

Β΄ Μέρος:

Ο καθηγητής κάνει μια ανασκόπηση, της αναζήτησης χρηστικών πληροφοριών στο διαδίκτυο και υποδεικνύει διευθύνσεις, Ο επιμορφωτής μετά το στάδιο της προετοιμασίας κάνει μια υποδειγματική κατευθυνόμενη διδασκαλία πάνω στην συγκεκριμένη ενότητα (Νομική προσωπικότητα των Εταιρειών) χρησιμοποιώντας το Key-book. Οι εκπαιδευόμενοι μπαίνουν στο ρόλο του μαθητή της συγκεκριμένης τάξης και ακολουθούν τις οδηγίες του εκπαιδευτή.

Γ΄ Μέρος:

Ο καθηγητής παρουσιάζει τα δεδομένα της άσκησης / εργασίας. Η άσκηση σε μορφή κειμένου έχει αποσταλεί στους λογαριασμούς των μαθητών στο διαδίκτυο από όπου μπορούν να ενημερώνονται σε όλα τα στάδια της εργασίας. Εξηγεί το έργο που πρόκειται να αναπτυχθεί στην τάξη και καλεί τους μαθητές μετά από προσεκτική μελέτη των χαρακτηριστικών της επιχείρησης της άσκησης, να την εντάξουν σε κάποια μορφή που θα επιλέξουν.

Περιορισμοί: Μέσω του σταδίου της προετοιμασίας επιδιώκεται η εξοικείωση των μαθητών με τον τρόπο λειτουργίας του σεναρίου

Στάδιο 3ο: Εφαρμογή

Βήμα 1ο:

Οι μαθητές αναζητούν στο διαδίκτυο πληροφορίες, για τις διαδικασίες που ακολουθούμε κατά την ίδρυση μιας επιχείρησης, για την ένταξη της επιχείρηση σε κατηγορία βιβλίων, αναζητούν απαραίτητα έντυπα. Καταγράφουν τη διαδικασία ,την νομοθεσία και τα έντυπα που απαιτούνται για την περίπτωση της επιχείρησης της άσκησης και τα αποστέλλουν στο λογαριασμό του εκπαιδευτή καθηγητή και στους μαθητές των άλλων ομάδων.

Βήμα 2ο:

Δημιουργούν και καταχωρούν εταιρεία στο word, με τα χαρακτηριστικά της επιχείρησης της άσκησης. Καταγράφουν ότι τους είναι απαραίτητο, βήμα-βήμα. . Αποστέλλουν το αποτέλεσμα με το διαδίκτυο στο καθηγητή καιστις άλλες ομάδες.

(Αξιολόγηση-Επέκταση του εκπαιδευτικού σεναρίου)

Στάδιο 4ο: Αξιολόγηση

Ο εκπαιδευτής για να προχωρήσει στην αξιολόγηση των μαθητών έχει στην διάθεση του τα εξής:

• Τις εργασίες με αρχεία κειμένου που απέστειλαν οι μαθητές κατά το στάδιο της εφαρμογής στον λογαριασμό του εκπαιδευτή.
• Τις καταχωρήσεις που έχουν κάνει οι μαθητές στην εφαρμογή word στις οποίες έχει πρόσβαση από τον υπολογιστή του.

Αξιολογεί επίσης την ορθότητα και την πληρότητα των καταχωρήσεων των μαθητών  Η αξιολόγηση των εκπαιδευόμενων θα γίνει με τη μέθοδο Portfolio. Τα αρχεία στο Word ή στο Powerpoint που δημιουργούν θα αποθηκευτούν σε φάκελο και θα υπάρχει η δυνατότητα για αναθεώρησή τους οποιαδήποτε στιγμή. Ο επιμορφωτής θα αξιολογήσει τις διδασκαλίες που ανέπτυξε κάθε ομάδα στο πλαίσιο της δραστηριότητας. Ο επιμορφωτής θα δώσει ανατροφοδότηση σε κάθε ομάδα στην αρχή του επόμενου μαθήματος, και θα σχολιάσει τυχόν πρωτοτυπίες και επεκτάσεις της δραστηριότητας.

Για την παράδοση στον εκπαιδευτή από την ομάδα των εκπαιδευόμενων του υλικού αξιολόγησης θα χρησιμοποιηθεί το διαδίκτυο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - ΔΙΚΤΥΟΓΡΑΦΙΑ

ΞΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Bos, N. (2000). High school students’ critical evaluation of scientific resources on the World Wide Web. Journal of Science Education and Technology, vol. 9, no. 2. pp. 161-173.

Brown, J. S., Collins, A. & Duguid, P. (1989). Situated cognition and the culture of learning. Educational Researcher, 18(1), 32-42

Bruner, J. (1971), The Relevance of Education. Norton, New York. Media Press.

Chen, D. T., Hsu, J. F. & Hung, D. (2002). Learning theories and IT: The computer as a tool. In M. D. Williams (Ed.), Integrating technology into teaching and learning - Concept and applications. Singapore: Prentice-Hall.

Cole, P. (1992). Constructivism revisited: A search for common ground. Educational Technology, 33 (2), 27-34

Collins, A., Brown, J.S. & Newman, S.E. (1989). Cognitive apprenticeship: Teaching the crafts of reading, writing, and mathematics. In L. B. Resnick (Ed.), Knowing, learning, and instruction: Essays in honor of Robert Glaser (pp. 453-494). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.

Crowe, D. & Zand, H. (2000). Computers and undergraduate mathematics 3: Internet resources. Computers & Education, vol. 35, pp. 123-147.

McKinsey & Company (1997). The future of information technology in UK schools, McKinsey & Company, London, 60-65.

O’ Donnell, A.M. (2000). Constructivism by design and in practice: a review. Issues in Education, 3 (2), 285-294.

Perkins, D.N. (1999). The many faces of constructivism. Educational Leadership, 57 (3), 6-11.

Post-Zwicker, A.P., Davis, W., Grip, R., McKay, M., Pfaff, R. & Stotler, D.P. (1999). Teaching contemporary Physics topics using real-time data obtained via the World Wide Web. Journal of Science Education and Technology, vol. 8, no. 4, pp. 273-281.

Spiro, R. J., Feltovich, P. J., Jacobson, M. J., & Coulson, R. L. (1991a). Cognitive flexibility, constructivism, and hypertext: Random access instruction for advanced knowledge acquisition in ill-structured domains. Educational Technology, 31 (5), 25-33

 Tam, M. (2000). Constructivism, Instructional Design, and Technology: Implications for Transforming Distance Learning. Educational Technology & Society, 3 (2), 50-60.

Underwood, J.D.M. & Underwood, G. (1990). Computers and learning: helping children acquire thinking skills. Basil Blackwell, Oxford.

Vygotsky L. (1978), Mind in Society: The Development of Higher. Psychological Processes. Cambridge: Harvard University Press.

Wilson, B. & Lowry, M. (2000). Constructivist Learning Happens All the Time on the Web. In Learning Technologies: Reflective and Strategic Thinking, New Directions for Adult and Continuing Education, no. 88, edited by E. Burge. San Francisco, CA: Jossey-Bass.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Μακράκης, Β. (2000). Υπερμέσα στην Εκπαίδευση, Μια Κοινωνικο-εποικοδομιστική Προσέγγιση. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (2011). Επιμορφωτικό υλικό γενικού μέρους του προγράμματος σπουδών για την εκπαίδευση των επιμορφωτών. ΤΠΕ και Θεωρίες Μάθησης. ΟιΙ ΤΠΕ ως καινοτόμος δράση.

Παπούλιας, Δ. (2000), Στρατηγική Διοίκησης και Αλλαγών, Αθήνα.

ΥΠΕΠΘ (2000). Προετοιμασία του Δασκάλου της Κοινωνίας της Πληροφορίας. Αρχική επιμόρφωση όλων των εκπαιδευτικών στις Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Αθήνα

ΥΠΕΠΘ (1998). Η Πληροφορική στο σχολείο, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Αθήνα.

Ψυχάρης, Σ. & Μακρή-Μπότσαρη, Ε. (2005). «Ένα μοντέλο ηλεκτρονικής μάθησης στο εκπαιδευτικό σύστημα: ορίζουσες και παράμετροι της εφαρμογής της στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Υλοποίηση του μοντέλου με χρήση Ιδιωτικών Εικονικών Δικτύων». ΧΙ Συνέδριο της Ελληνικής Παιδαγωγικής Εταιρείας, Ρόδος 2005. σελ.321-332.

---

[1] Οι εκπαιδευτικές θεωρίες για τη συνεργατική μάθηση προτείνουν ότι μια ομάδα πρέπει να αποτελείται από μονό αριθμό μελών με καταλληλότερους τους αριθμούς τρία και πέντε.